Hợp Lưu thực
hiện
Phỏng vấn tân niên Mậu Tư
1/ Là người cầm bút mà chức
năng đầu tiên là viết ra giấy những suy
nghĩ trung thực của ḿnh, anh/chị nghĩ ǵ khi có
quan niệm cho rằng: v́ thể hiện trong ngôn ngữ
Việt, văn chương Việt
2/ Cũng có ư kiến đặc biệt nhấn mạnh t́nh trạng bất lực của đại đa số nhà văn trước thực tế đất nước. Quá nhiều xáo trộn xă hội, từ đời sống đến lư tưởng, niềm tin, đạo đức thay đổi, mà tác phẩm của nhà văn Việt Nam chỉ ghi lại được rất ít những biến chuyển này. Anh/chị có một lời giải thích?
3/ Sau hai
thập niên Đổi Mới, với tiến tŕnh toàn
cầu hóa bên cạnh phương tiện thông tin internet,
các cánh cửa thế giới gần như đồng
loạt mở toang cho nhà văn Việt Nam. Anh/chị nh́n
thấy hiệu ứng nào, ảnh hưởng ra sao trên tác
phẩm của các đồng nghiệp?
4/ Văn
chương Việt Nam đang thiếu ǵ?
5/ Như
vậy, thế nào là một truyện ngắn hay, một
thể loại mà hầu hết các nhà văn Việt
đều có nhiều mươi sản phẩm?
6/ V́ sao
anh/chị đă chọn gửi tác phẩm của ḿnh
đến tập san Hợp Lưu, là một tập san
giấy in có số ấn bản giới hạn,
định kỳ, trong lúc có đến 700 tạp chí,
tuần san, nguyệt san, bán nguyệt san và nhật tŕnh
tại quê nhà, cũng như một rừng website cập
nhật mỗi ngày, nhanh chóng?
7/ Có bao giờ
áp lực của kiểm duyệt hay những cấm
kỵ v́ đạo đức, hoặc thuần phong
mỹ tục xuất hiện ngay trong quá tŕnh sáng tác, và
chính các anh/chị tự kiểm duyệt ḿnh bằng cách
tự cắt bỏ những đoạn “không đúng quy định”
hay vượt quá ṿng phấn tự vạch lấy cho chính
ḿnh?
8/ Một
nền văn học thật sự khỏe mạnh, có
phải trước hết là một nền văn học
giấy in khỏe mạnh, có nhất thiết duy tŕ ấn
phẩm giấy in hay internet sẽ thay thế tất
cả? “Xuất
bản trên mạng” sẽ là ưu tiên của nhà
văn để đến được với số
đông độc giả đọc truyện miễn phí,
hay người cầm bút hoặc người gơ phím
vẫn thiết tha cầm trên tay tác phẩm của ḿnh c̣n
thơm mực in? Ưu tiên thật sự của anh/chị?
Ban Mai
1/ Tôi nghĩ rằng, viết trong ngôn ngữ Việt đă hàm ngôn tính cách của một người dân Việt, muốn hay không muốn trong vô thức người viết tiếng Việt đă gắn liền với định mệnh của dân tộc mà ḿnh sinh ra, v́ nó đă định h́nh trong ư thức.
2/ T́nh trạng bất lực của đại đa số nhà văn trước thực tế đất nước, điều đó là sự thật. Tại sao như vậy? Tôi nghĩ đơn giản v́ «sợ hăi », v́ «miếng cơm manh áo», đại bộ phận không dám vượt thoát những giới hạn vô h́nh mà một thể chế chính trị đang quy định.
3/ Trong hai thập niên Đổi Mới
vừa qua, ảnh hưởng Internet với nhiều
luồng thông tin, quả thật đă ảnh hướng
lớn đối với những người cầm bút.
Lần đầu tiên các nhà văn Việt
Người đọc có thể nhận ra một ḍng văn học khác xuất hiện: «ḍng văn chương vết thương», ḍng văn chương «vết rạn» ra đời ; Ḍng văn học ca ngợi, tô hồng đă lui vào quá khứ. Người viết ngày nay đi sâu vào từng góc đời bé nhỏ, những số phận đau đớn của con người do lịch sử gây ra. Bên cạnh đó, một bộ phận người viết « nô nức » làm một cuộc cách mạng t́nh dục, điều mà Tây phương đă làm từ những năm 60. Các thể loại thơ « hậu hiện đại », « tân h́nh thức »…, truyện ngắn « trong ḷng bàn tay », truyện chớp, ḍng văn học kỳ ảo, hiện thực huyền ảo… được thử nghiệm.
4/ Tôi nghĩ văn chương Việt
Bên cạnh đó c̣n thiếu trầm trọng đội ngũ phê b́nh văn chương nhạy bén, thẳng thắn và chuyên nghiệp.
Tôi đang nghĩ không biết khi nào văn chương Việt Nam mới có được những tác phẩm như « Chốn xưa », « Ngân thành cố sự » của Lư Nhuệ…hay những tác phẩm nổi tiếng khác của các nhà văn đương đại Trung Quốc như Cao Hành Kiện, Mạc Ngôn, nước có hoàn cảnh lịch sử nhiều điểm tương đồng với Việt Nam. Chúng ta, chỉ mới đắp vết thương mà chưa dám « phẫu thuật » cắt bỏ những ung nhọt sai lầm của lịch sử. (Mặc dù trong nước có: « Nỗi buồn chiến tranh » của Bảo Ninh, hải ngoại có « Mùa biển động » của Nguyễn Mộng Giác).
5/ Với tôi, một truyện ngắn hay là một truyện khi đọc xong gấp sách lại, dư âm của nó vẫn c̣n lắng đọng. Có thể là một nỗi buồn, sự xót xa, hay niềm đau đớn…tất cả những cảm xúc đó chính là cái đẹp mà tác phẩm mang lại cho người đọc, hơn thế nữa nó c̣n buộc ta phải nghĩ măi về vấn đề mà nó đặt ra.
Cách khác, nói như một người bạn của tôi : «truyện ngắn hay, giống như một cú đấm thẳng vào mặt làm người đọc knock-out ngay tức khắc » tôi nghĩ rằng đó cũng là một quan niệm độc đáo.
6/ Mặc dù, vẫn đăng bài trên các website, nhưng tôi cho rằng cầm tác phẩm của ḿnh in trên giấy một cách trang trọng trên các tập san vẫn làm ta hạnh phúc. V́ ta cảm giác nó hiện hữu dài lâu, công sức của ta được nh́n nhận. Trong khi đó các trang web tuy có lợi thế nhanh chóng, đọc giả phản hồi ngay, người viết có thể sửa chữa dễ dàng liên tục, cả sau khi đăng. Nhưng ngược lại tác phẩm đăng trên web sẽ biến mất trên màn ảnh sau một ngày, nó làm ta hụt hẫng như đang chơi một tṛ chơi ảo. (Mặc dù được lưu giữ trong hộp thư nhưng nó cũng có thể dễ dàng bị xóa mất).
7/Với tôi trong khi viết, ư thức tự do vượt thoát trong sáng tạo và ư thức tự bảo vệ ḿnh v́ những cấm kỵ vô h́nh mà người viết trong nước bắt buộc phải nghĩ đến luôn song hành cùng nhau. Đó là một cảm giác rất thực. Tuy nhiên, bao giờ tôi cũng luôn cố gắng vượt thoát sự tự kiểm duyệt để đạt được tự do trong suy nghĩ của ḿnh một cách trung thực nhất.
8/ Tôi nghĩ rằng, nền văn học trên internet sẽ không thể thay thế tất cả. Ưu tiên đầu tiên của tôi vẫn là tác phẩm c̣n thơm mùi mực in.
BAN MAI
12/01/2008
Đ́nh Đ́nh
1/ “Chức năng đầu tiên là viết ra giấy những suy nghĩ trung thực” th́ chắc tôi khó được như vậy. Chức năng viết hay cái lư do run rủi tôi viết cũng chỉ là giai. Viết như một chiêu bài giúp tôi tán... giai.
C̣n văn chương Việt
2/ Thú thật, nhà văn Việt
C̣n các nhà văn ư? Đến cập nhật cách sống, cách ăn uống, chơi bời c̣n ngây ngô như gà công nghiệp, huống hồ đ̣i chạy đuổi theo thời cuộc. Cái thời nhà văn hiện nay phải dùng đúng từ của Nam Cao “nhà văn đắp chăn bông”. Tôi chẳng thấy họ viết ǵ, nếu viết th́ tôi thấy họ chỉ đang dùng đúng chức năng copy & paste của con chuột. Ví như, anh này cô kia đi kiểu Ta balô một vài tháng về viết ngay cuốn sách. Hoặc cô này đang thấy hot chuyện đồng tính, hoặc chuyện giai tân gái nạ ḍng ừ th́ lại viết. Viết như là những điều rất lạ lẫm vậy. Mà đúng ra, những thứ đó chỉ lạ lẫm với bản thân người viết.
3/ Có cánh cửa thế giới th́ mở toang, nhưng bản thân nhà văn không đủ năng lực để bước vào thế giới đấy. Có nhà văn chỉ biết ngồi vào máy tính, bật phần word để gơ, cùng lắm là check email. Thậm chí, chủ tịch Hội Nhà Văn là ông Hữu Thỉnh c̣n không có 1 email riêng, không biết check email (cho đến thời điểm này nhé!). Hội nhà văn VN không có lấy một website Văn học. Thế nên, dù có lắp wifi phủ đến tận WC, th́ nhiều nhà văn vẫn lôi bút ch́ viết tạm lên giấy vệ sinh, nếu lỡ đang đại tiện chợt bật ra áng thơ nào đó.
4/ Thiếu nhiều
lắm, chẳng đếm hết ra đâu. Có
thể thay cho tôi câu hỏi: “Nhà văn Việt
5/ Tôi thấy truyện ngắn hay dở phụ thuộc vào chi tiết, có thể v́ tôi quá thích các chi tiết chăng! Tôi thường không nhớ cốt truyện, không nhớ hết tên nhân vật nhưng nếu trong truyện có một chi tiết nào ám ảnh tôi, là tôi sẽ nghĩ đến nó không dứt nổi, nó cứ như ma ám vậy.
6/ Gửi bài lên Hợp Lưu v́ nghe tiếng anh Đặng Hiền biết... làm thơ.
7/ Tôi chả bao giờ cắt bỏ truyện của ḿnh v́ những lư do dở ẹc như anh nêu, tôi chỉ cắt bỏ khi thấy những từ, những câu, những đoạn văn kia là thừa thăi, làm phiền người đọc. C̣n truyện tôi nếu có bị cắt th́ bởi anh biên tập NXB nào đó, hay chị nhà báo nào đó muốn in truyện của tôi.
8/ Khi có truyện ngắn, blog và các diễn đàn luôn là ưu tiên số 1 của tôi. C̣n xuất bản thành sách hay không cũng không quan trọng với tôi cho lắm, chỉ trừ phi tôi đói kém quá, có một nhà sách nào “nịnh đầm” tôi in thành tập. C̣n tôi th́ tham chút nhuận bút hẻo kia, thế là in.
Đ́nh Đ́nh
Hoàng Ngọc Thư
1/ Tôi không đồng ư về điều này. Đối với tôi, ngôn ngữ Việt chỉ là phương tiện để chuyên chở ư tưởng và thành quả sáng tác của người viết. C̣n việc văn chương có bị ảnh hưởng bởi hoàn cảnh đất nước hoặc những điều kiện lịch sử, văn hóa, kinh tế v.v… hay không là tuỳ mỗi người, không nhất thiết ai cũng phải bị ràng buộc vào cái gọi là « định mệnh dân tộc ». Tôi chưa bao giờ sáng tác văn chương theo bất cứ trào lưu nào, và tôi nghĩ rằng sẽ là điều rất hiếm hoi, nếu có bao giờ, tôi lại có cảm hứng sáng tác từ những sự kiện liên quan đến đất nước. Mặc dù tôi là người rất yêu nước và sẵn sàng làm bất cứ điều ǵ có thể làm được để góp phần bồi đắp và bảo tồn đất nước Việt Nam, văn chương đối với tôi là một sinh hoạt hoàn toàn độc lập và tách rời khỏi những giới hạn về mọi mặt có liên quan đến dân tộc Việt.
2/ Tôi chưa bao giờ thử viết về điều này, nhưng tôi nghĩ rằng trọng tâm của văn chương là sáng tạo chứ không phải để ghi lại những thay đổi trong cách sống và tâm tư t́nh cảm của người Việt (hoặc bất cứ dân tộc nào khác) sau những chuyển biến về văn hóa, lịch sử v.v… . Ngay cả những bài viết về cùng một vấn đề của các nhà sử học và xă hội học là những người cố gắng ghi lại hoàn toàn sự thật, sự khác biệt có khi đă rất lớn v́ chúng đă được viết theo cách nh́n và cảm quan của mỗi cá nhân. Với sự nỗ lực của nhiều người trong giới chuyên làm nghiên cứu, chưa chắc chúng ta đă có được một bức tranh đầy đủ và chính xác về những thay đổi trong lối sống và tư tưởng, v́ những biểu hiện bên ngoài thường là quá ít ỏi và đơn giản so với mức độ phức tạp và biến đổi không ngừng trong đời sống tinh thần của con người.
Bên cạnh việc sáng tác là đi từ cảm hứng chứ không phải để ghi nhận, qua tay các nhà văn, nhà thơ, phần hiện thực lại c̣n ít hơn nữa để nhường chỗ cho trí tưởng tượng của tác giả. V́ thế nếu xét vấn đề này một cách thực tế, tôi nghĩ rằng phần hiện thực trong một tác phẩm văn chương có nhiều lắm th́ cũng chỉ bằng bộ xương người được nhắc đến, c̣n mặt mũi, tóc tai, h́nh hài v.v… của người ấy là hoàn toàn tuỳ ư tác giả nhào nặn, vẽ vời, cho nên chúng ta không hy vọng ǵ vào việc dùng các tác phẩm văn chương để nhận diện hoặc đánh giá những con người trong đời sống thật. Văn chương măi măi là tài sản riêng và phản ảnh cách nh́n riêng của mỗi người viết, cho nên chúng ta không nên trông mong vào các nhà văn, nhà thơ để ghi lại bất cứ điều ǵ có thể dùng làm tài liệu về những vấn đề liên quan đến xă hội.
3/ Về mặt tích cực : tôi thấy được số lượng tác phẩm, các thể loại và những phong cách viết khác nhau tăng lên rất nhanh và rất nhiều so với thời gian trước khi có internet. Từ đó, chúng ta phát hiện ra nhiều tài năng mới, đây là một điều rất đáng mừng. Về mặt tiêu cực : có rất nhiều bài viết được xem như là những thử nghiệm cho lối sáng tác mới, nhưng thật ra chúng chỉ là những bản sao kém cỏi của các nhà văn danh tiếng khác, hầu hết là thuộc về thế kỷ trước và không phải là người Việt. Bên cạnh đó, tôi thấy có nhiều người đă nhân danh « đổi mới » để viết một cách bừa băi. Nhiều bài viết tôi phải cố gắng lắm mới đọc nổi, chỉ để thấy rất thất vọng với người viết lẫn độc giả đă khen ngợi những bài viết vừa kém về bút pháp mà vừa nghèo nàn ở nội dung.
4/ Những người tin vào sự kỳ diệu của óc tưởng tượng và sẵn sàng đi một ḿnh trên đường sáng tác.
5/ Trong số những truyện ngắn của tác giả Việt mà tôi đă đọc được, thú thật là có rất ít mà tôi thấy hay và muốn đọc lại. Theo tôi, một truyện ngắn hay phải lôi cuốn người đọc, phải hớp hồn, thôi miên độc giả, không những trong lúc đọc, mà cả sau khi câu chuyện đă chấm dứt, khiến họ phải suy nghĩ, băn khoăn, ray rứt, mơ tưởng… . Một truyện tuyệt vời là một tác phẩm mà người đọc không thể nào quên.
Một truyện hay đối với tôi trước hết phải những ư tưởng mới lạ để người đọc không có cảm giác đă xem ở đâu đó một truyện tương tự. Cốt truyện hay thường là điểm nổi bật, nhưng vẫn có một số truyện cực kỳ xuất sắc không có cốt truyện. Điều hấp dẫn chính của tất cả những truyện hay là tạo ra được một không khí đặc biệt, khiến cho người đọc không thể rứt ra khỏi câu chuyện, và ấn tượng của nó đọng lại lâu dài. Bên cạnh đó, những truyện hay thường có chiều sâu ở tư tưởng, cảm xúc, và phải được viết thật chính xác, hoàn chỉnh để không làm mất đi cái hay, cái đẹp của nội dung.
Bố cục chặt chẽ, câu từ chuẩn xác cũng góp một phần lớn vào thành công của câu chuyện ; cho nên có một số tác phẩm mặc dù có ư tưởng hay, tôi đă không có hứng thú hoặc kiên nhẫn đủ để đọc cho hết, nếu tác giả hoặc dịch giả đă viết luộm thuộm, lôi thôi. Đối với tôi, một tác phẩm hay phải hoàn thiện ở mọi mặt, mà tối thiểu là phải đúng ngữ pháp và chính tả. Tôi đă hết sức kinh ngạc khi thấy có một số tác phẩm được cho là hay và gây xôn xao trong giới văn chương Việt Nam chỉ v́ những điều gớm ghiếc, quán đản mà lại c̣n quá tệ về ngữ pháp và có nhiều lỗi chính tả.
6/ Hợp Lưu là một trong vài tập san văn chương giấy in hàng đầu của người Việt trên khắp thế giới, và tôi muốn gửi những sáng tác của ḿnh đến Hợp Lưu (và một vài tập san khác) để góp phần ǵn giữ một diễn đàn sinh hoạt văn chương thuần tuư v́ nghệ thuật. Trong một thời đại mà mọi thứ từ vật chất đến tinh thần đều được cung cấp và tiêu dùng theo lối thức ăn nhanh, tôi nghĩ rằng những người viết và độc giả vẫn c̣n chờ để được đọc những tạp chí văn chương định kỳ là v́ ḷng yêu văn chương đích thực. Bên cạnh đó, những ấn bản sẽ được chủ nhân giữ lại như những kỷ vật đẹp đẽ và c̣n được đọc lại nhiều lần sau này.
7/ Không, và có lẽ là sẽ không bao giờ.
8/ Đối với tôi, chắc chắn là văn chương trên mạng sẽ chẳng bao giờ thay thế được niềm vui được cầm tập sách, tập thơ trên tay để thưởng thức. Cho đến bây giờ, với kỹ năng thông tin tuyệt luân và việc xuất bản trên mạng có thể thỏa măn nhu cầu độc giả tức thời, số sách in vẫn không ít đi, cũng như sự vất vả và niềm tự hào của mỗi tác giả được có sách xuất bản vẫn không giảm đi chút nào, nhất là từ các nhà phát hành sách danh tiếng thế giới. Độc giả có thể đọc nhiều loại tác phẩm khác nhau trên mạng, nhưng chắc chắn là họ chỉ mua những cuốn sách, tập thơ giá trị để cất giữ và đọc lại sau này. V́ vậy mà mặc dù đa số tác phẩm của tôi đă được phát hành trên mạng và các tập san văn chương, tôi vẫn thích có sách in để độc giả và tôi được giữ lại những thành quả sáng tác của ḿnh.
HOÀNG NGỌC THƯ
Bùi Ngọc Khôi
1/ Chữ định mệnh thật bao quát và trừu tượng. Tôi chỉ dám nói văn chương là một phần to lớn của nền văn hóa. Khi văn chương bị soi ṃn, văn hoá sẽ suy thoái. Văn chương có thể bị soi ṃn nếu ngôn ngữ bị băng hoại và t́nh trạng này rất khả thi nhất là ngôn ngữ của nước ta không phải là ngôn ngữ phổ thông trên thế giới trong khi đó ta lại du nhập chữ của người làm của ḿnh ngày càng nhiều và dùng thế chữ ḿnh. Ngược lại, khi vận nước suy thoái th́ nền văn hóa có thể bị suy đồi và văn chương bị mai một
2/ Ghi lại những biến chuyển của đất nước? Giới viết ở hải ngoại tuy có tự do viết hoàn toàn nhưng tôi chưa thấy các biến chuyển quan trọng được ghi lại đầy đủ, có lẽ v́ tôi không có tầm đọc rộng. C̣n về giới cầm bút trong nước, họ nằm trong hoàn cảnh «bó tay» nên không vung tay được. Nói thế chứ tôi không có nhiều ư kiến v́ thiếu kiến thức về t́nh h́nh văn học trong nước. Ghi lại những xáo trộn xă hội và những biến chuyển lịch sử phải chăng là trách nhiệm của các nhà xă hội học và sử học?
3/ Tôi không có ư kiến v́ thiếu
kiến thức về t́nh h́nh văn học trong
nước. Tuy nhiên qua một
số ít các tác phẩm từ trong nước đưa ra
mà tôi đă đọc th́ tôi thấy những điều
nêu lên trong câu hỏi có hiệu ứng dù là giới hạn. Thường th́ tác giả
viết về các ảnh hưởng xấu xa của
«mặt trái» của Đổi Mới lên trên con
người. C̣n về ngoài này
th́ trong ṿng nhận định hạn hẹp của tôi,
tôi thấy dường như ḿnh vẫn c̣n lẩn
quẩn trong vai tṛ một người tị nạn,
một công dân mới của quốc gia tiếp nhận
ḿnh và viết trong giới hạn đó.
4/ Cũng như trên, tôi không có
nhiều ư kiến về t́nh h́nh văn học trong
nước v́ thiếu kiến thức nhưng tôi thấy
h́nh như văn chương VN hải ngoại thiếu
người đọc v́ thiếu khả năng khơi
động sự chú tâm của quần chúng vào văn
chương Việt cũng như duy tŕ sự chú tâm
đó. Thật tâm nói, tôi không
biết khi nào th́ văn chương Việt hải
ngoại sẽ chết sau khi thế hệ tị nạn
đầu tiên qua đời.
5/ Một truyện hay, dù ngắn
hay dài, làm người đọc vương vấn
với truyện sau khi đă đóng sách lại. Truyện hay để lại
những dấu vết của nó trong óc trong ḷng
người đọc.
Những tức giận, băn khoăn, thơ
thới, buồn bă hay yêu đời lưu lại là
những chứng tích của một truyện hay. Người đọc không
thể chỉ thở ra nhẹ nhơm, cất sách lên kệ
như vừa đọc xong chương cuối sách
học thi. Có những lúc
những ǵ ḿnh nghe được thấy được
trong cuộc sống hàng ngày chợt làm ḿnh nhớ lại
một nhân vật, một hoàn cảnh hay một trạng
thái tâm hồn trong một truyện đă đọc
trước kia. Truyện ngắn
thường nhắm vào một điểm không gian hay
thời gian nào nhất định
6/ Tôi chỉ gởi bài cho các
tạp chí thuần văn học đứng đắn
nghiêm trang. Hợp Lưu là
một trong các báo đó.
Một đặc điểm của Hợp Lưu là
báo có nhận được sự cộng tác rộng răi
của giới viết trong nước và đó là căn
bản rất xung kích. Tôi
đă xem xét một số tập san trên mạng và không thích
lắm v́ chúng nhắm vào thông tin và thương mại
nhiều hơn và cách tŕnh bày loè loẹt kệch cỡm
không thích hợp cho tác phẩm văn chương.
7/ Có nhưng hiếm.
8/ Cá nhân tôi vẫn thích cầm
quyển sách trên tay hơn là đọc trên màn ảnh. Xuất bản qua phương
thức internet rẻ hơn và dễ quản trị hơn
là ấn phẩm nên hấp dẫn đối với các
người làm báo nhưng nó chỉ thích hợp cho tin
tức và truyện ngắn.
Tôi không biết có ai thích ngồi đọc cả
truyện Thủy Hử hay Ba Sinh Hương Lửa trên
mạng. Có lẽ trong
tương lai internet sẽ đào thải việc xuất
bản ấn phẩm và đó sẽ là một trong những
ngày buồn nhất trong đời tôi. Một ứng dụng hữu ích
cho việc đọc trên mạng là khi ḿnh đọc
ngoại ngữ, gặp chữ khó chỉ cần highlight
xong pop up bật lên cho xem định nghĩa.
Bùi Ngọc Khôi
Ngô Ngọc Trang
1/ Tôi cho rằng ư kiến đó cũng
đúng, nhưng là cái đúng chung của
tất cả những người cầm bút dù họ
ở quốc gia nào đi chăng nữa chứ không riêng
chỉ người Việt
2/ Theo tôi thực tế
đất nước vẫn rất b́nh yên chứ không quá
nhiều xáo trộn. Nhà văn là người thư kư trung thành của thời đại
mà, có lẽ v́ ít chuyển biến nên sự ghi chép thời
đại cũng không dạt dào. Nếu nói
đến sự bất lực th́ một phần phải
nói đến tŕnh độ của người cầm bút
chứ không nên đổ lỗi cho đất nước
trong chế độ này. Nếu như
quá nhiều xáo trộn th́ chắc chắn văn
chương Việt
3/ Đúng là sau những năm 80, sự đổi mới diễn ra trên nhiều lĩnh vực. Đọc những tác phẩm viết trước đó tôi thấy có sự dè dặt trong cách viết, cách thể hiện tư tưởng, rơ ràng có những điều nhà văn nghĩ nhưng lại chỉ dám manh nha viết chứ thực sự không dám đi sâu. Nhưng bây giờ, dù nói thể nào đi chăng nữa cũng phải công nhận có một sự “thoáng” trong các tác phẩm văn chương được viết ra. Nhà văn có thể viết gần như tất cả những điều ḿnh nghĩ, ḿnh muốn mà không sợ bị đánh giá khen chê, cũng không sợ bị kẹp ḱm nhiều như trước.
4/ Theo tôi, thiếu giải Nobel Văn học.
5/ Cũng khó có thể định nghĩa một truyện ngắn hay là thế nào, v́ nếu đánh giá theo cách viết truyền thống hay cách viết hiện đại th́ tất nhiên sẽ khác nhau. Nếu trước đây cảm xúc được đặt lên hàng đầu th́ bây giờ kỹ thuật viết c̣n quan trọng hơn. Nội dung, cốt truyện, nhân vật… bị bác bỏ hết, vậy nên không thể dùng tiêu chí của lối viết truyền thống để đánh giá một truyện ngắn hiện đại được. Theo tôi, sự sắc sảo trong cách viết và chiều sâu tư tưởng được thể hiện trong tác phẩm sẽ làm nên thành công của tác phẩm.
6/ Ai cũng vậy, cần phải có chỗ để cho đứa con tinh thần của ḿnh tŕnh diện chứ, không nhất thiết tŕnh diện ở nơi này rồi lại không thể tŕnh diện ở nơi khác mà.
7/ Đương nhiên là có, tôi là người Việt Nam, tôi chịu ảnh hưởng của tư tưởng phong kiến nhưng với tôi cái đó cũng tốt, nó giúp tôi không vượt ngưỡng những tư tưởng mà tôi cho là tốt đẹp để có thể tung hê những ǵ tôi thấy thực sự không cần thiết như nhiều người vẫn làm. Có một bộ phận chịu ảnh hưởng của tư tưởng phương tây, lối sống của họ thể hiện trên tác phẩm của họ, điều đó là một lẽ tất nhiên, tôi không hô hào cho họ nhưng cũng không phản đối v́ cuộc sống vốn rất phức tạp mà.
8/ Có thể nói một nền văn học khỏe mạnh cần có một nền văn học giấy in khỏe mạnh, nhưng cũng có thể nói quan điểm đó xưa rồi. Ngày nay internet phát triển đến cả những vùng nông thôn, ở thành thị hầu hết gia đ́nh nào cũng nối mạng người ta có thể dễ dàng t́m kiếm những thông tin cần thiết trên mạng mà không cần tốn nhiều thời gian quá mức. V́ vậy xuất bản trên mạng là một lợi thế để tác giả, tác phẩm đến nhiều và đến nhanh hơn với độc giả. Nhưng cũng cần phải nói rằng, nếu được cầm trực tiếp trên tay tác phẩm xuất bản của ḿnh bằng giấy mực để thấy được thành quả, h́nh khối của đứa con tinh thần vẫn hạnh phúc hơn là phải xem qua màn h́nh vi tính. Dù xuất bản trên mạng hay xuất bản qua in ấn th́ cũng đều có những lợi thế của nó.
Ngô Ngọc Trang
Nguyễn Xuân Tường Vy
1/ Tôi có thể nói văn
chương Việt
2/ Ở hải ngoại, sự thay đổi trong cuộc sống hội nhập và tâm trạng của người Việt lưu vong đă được ghi nhận qua một số tác phẩm được viết bởi những thế hệ cha chú. Thế hệ của những người bị mất căn cước như tôi đă bắt buộc phải rũ bỏ quá khứ để hướng về tương lai. Trong quá tŕnh hội nhập vào xă hội mới, chúng tôi đă đánh mất tiếng nói của ḿnh.
3/ Sự xuất hiện đông đảo của các nhà văn nữ và những thử nghiệm (viết) về tính dục.
4/ Văn chương Việt
5/ Sau khi đọc xong một truyện ngắn hay, tôi thường có cảm giác bừng bừng như vừa nhấp phải một ngụm rượu cay xé họng và sau đó là cơn say váng vất lơ mơ vài ngày chưa hết (nhưng tôi rất ít khi được say).
6/ Thứ nhất v́ Hợp Lưu là một trong rất ít tập san văn học thuần túy ở hải ngoại c̣n... sống và phát hành đều đặn. Thứ hai là niềm hạnh phúc khi được cầm trên tay cuốn Hợp Lưu mới tinh, hồi hộp giở từng trang để... t́m bài của ḿnh và... đọc lại chừng... vài chục lần xem bài có bị chủ biên cắt xén thêm bớt ǵ không.
7/ Chưa bao giờ. Đời sống thường nhật đầy dẫy những quy định và trói buộc, thế nên, tôi cho ḿnh quyền tự do tuyệt đối trong sáng tác.
8/ Tôi tin rằng một nền văn học lư tưởng phải có một nền văn học giấy in mạnh khỏe. Tôi vào internet để cập nhật tin tức thời sự hàng ngày, và đôi khi tôi đọc nhanh một vài truyện ngắn trong giờ nghỉ. Tuy nhiên, đối với một tác phẩm văn học giá trị, tôi vẫn có khuynh hướng t́m đến một tác phẩm in trên giấy. Đi lang thang vào tiệm sách, t́m mua một vài cuốn sách hay vẫn là một cái thú không có ǵ thay thế được của tôi. Tôi vẫn thích cầm một cuốn sách trên tay và thoải mái ngồi hoặc nằm đọc đâu đó ở nhà.
Việc “xuất bản trên mạng” để được đến với số đông độc giả đọc truyện miễn phí, theo tôi, sẽ giết dần những nhà văn Việt nam chuyên nghiệp. Khi các nhà văn không c̣n thu nhập nào từ chữ nghĩa, họ sẽ chỉ sáng tác cầm chừng, sáng tác cho vui, và kết quả là sẽ chẳng c̣n tác phẩm văn học nào cho bạn đọc miễn phí cả. Ngay cả nước Mỹ, nơi internet phát triển mạnh nhất, tôi cũng thấy rất ít những tác phẩm văn học được đưa lên mạng cho mọi người đọc miễn phí. Thường th́ họ dùng trang web của họ để giới thiệu các tác phẩm mới, đôi khi họ cho bạn đọc miễn phí vài trang, rồi bảo bạn t́m mua ở tiệm sách, hoặc ở Amazon.com chẳng hạn.
Nguyễn Xuân Tường Vy
Trần Vũ
Sinh năm 1962 tại Sài G̣n, theo
học điện toán và làm quản lư dự án tin học
tại
1/ Thomas Mann, khi lưu vong tại Hoa Kỳ, đă viết
tiểu thuyết u ám Bác sĩ Faustus, cho một mục đích duy nhất: Đào bới
linh hồn nước Đức mà nền đệ tam
Quốc Xă đang phá hủy, sau khi được chính dân
tộc Đức tôn vinh. Văn chương Việt Nam có
thể tách rời khỏi định mệnh dân tộc
hay không? Tất nhiên, «có thể tách rời» với những
nhà văn xem văn chương là một nghệ thuật
cắm hoa, đối với những nhà văn mà công việc
cầm bút đồng nghĩa với ghi lại tiếng
nói của lương tâm, những nhà văn này chỉ có
thể trả lời như Thomas Mann: “Chúng tôi là một
dân tộc ưa chuộng định mệnh và mang linh
hồn thảm khốc mănh liệt.”
2/ Tôi chưa t́m được giải thích v́
sao thế hệ của tôi, thế hệ người
viết sinh trong thập niên 60 trong miền Nam đă bất
lực không ghi lại được biến cố 30 tháng
4-1975, tuy đă chứng kiến tận mắt miền Nam
sụp đổ, đă chứng kiến sự thay
đổi khốc liệt của cả một xă hội
một sớm chiều tan vỡ, rơi xuống vực thẳm
của lầm than, gần như phải chịu
đựng một cuộc chiếm đóng và thanh tẩy
trí năo mà măi cho đến 1990 mới dễ thở. Tất
cả những giá trị mà thế hệ này
được giáo dục, bỗng chốc đảo
ngược, bị xem là đồi trụy, là Ngụy, là
phản động… Sự chấn động trong tâm hồn
những thiếu niên được 12, 13, 14 tuổi ngày 30
tháng 4 phải vô cùng to tát, nhưng trên mặt văn
bản, rất ít những cơn địa chấn,
rất ít những cơn mê sảng, rất ít những
trận sốt xuất huyết cấp tính, lư do ở
đâu? Tôi chỉ có thể mường tượng
thế hệ ḿnh đă phải sống sót sau cuộc
chiến, đă phải sống sót trong hành tŕnh vượt
biên, tỵ nạn, phải hấp thụ tức khắc
cả một nền văn minh Tây phương, từ ngôn
ngữ đến văn hoá, khoa học, kỹ thuật,
cả sự tranh sống trong xă hội tư bản, nên
đă chưa bao giờ kịp có thời gian nh́n lại.
Đến khi chợt hiểu, văn chương cũng
như t́nh yêu, đồng nghĩa khoảnh khắc, phút
giây hiện hữu là phút giây sống thực, khi đó,
vụt quay lại th́ tất cả đă muộn,
đất nước đă là một đất
nước khác, xă hội Việt Nam đă là một xă
hội khác, dân tộc không c̣n muốn nhắc nhở
những vết thương mà muốn quên đi để
làm giàu, để vươn lên, để thoát kiếp
đói nghèo; nhắc lại thảm kịch cũ, không ai
muốn. Gần như một “lệch pha” với
thời đại. Sau năm 75, “lệch pha” với
lịch sử, bây giờ “lệch pha” với xu
hướng xă hội. Tôi đă ngỡ ngàng khi trông thấy
tuổi trẻ miền Nam, vào năm 1994 khi tôi trở
về nhà lần đầu, mặc áo thun cờ đỏ
sao vàng chạy xe máy ầm ĩ mừng chiến thắng
sea game đá banh nào đó. Thế hệ tôi, thế hệ
những học sinh đă hănh diện là người
Ngụy, văn hoá Ngụy, tổ quốc Ngụy, hănh
diện trong sự đồng thuận ngấm ngầm
của bạn bè, toàn lớp, toàn trường, từ
học sinh đến thầy cô, đối kháng trong
thụ động, không tham gia phong trào, không “hưởng
ứng tích cực”, trong “vâng dạ lấy lệ” và
cười mũi sau lưng, chúng tôi không bao giờ nghĩ
đến việc mặc áo thun cờ đỏ sao vàng
chạy cùng đường phố, trừ phi bị
bắt buộc, như đă từng bị dựng dậy
từ 5 giờ sáng đi mít tinh mừng “giải phóng thành
công”… Phải chứng kiến h́nh ảnh của chính ḿnh,
những thiếu niên học sinh khoác cờ đỏ sao
vàng trên thân, với tôi đă là một khó khăn, như tôi
vẫn hăy c̣n khó khăn chấp nhận lá cờ này trên
mỗi cột đèn đường phố. Từ đó, suy nghĩ, viết ǵ, cho ai, cho
độc giả nào, ai hiểu ḿnh, trở thành một
nghi hoặc. Viết ǵ? Ghi lại ǵ? Sự sụp
đổ của giai cấp tiểu tư sản thành
thị miền
3/ Bùng nổ tính dục ở các nhà văn nữ. Bùng nổ sinh dục hoá thi ca ở các nhà thơ nam. Tôi ủng hộ những thử nghiệm này, nhưng không đồng ư sự quá khích giới hạn văn chương vào các bộ phận sinh dục. Văn chương phải rộng lớn hơn và bao quát hơn, v́ con người không duy nhất là một bộ phận sinh dục. Mà cũng v́ sexe thuần bản năng mà con người c̣n biết suy nghĩ. Sexe biết suy nghĩ là sexe giả tạo. Sexe phơi phới một đời chỉ có thể là sexe bản năng. Nhưng con người không chỉ có bản năng mà c̣n có fantasme. Mà fantasme đă là trừu tượng hoá suy nghĩ. Văn chương trước nhất là những điều trừu tượng.
4/ Phía chính thống đang đánh mất niềm tin của một Kurt Egger, một nhà thơ của binh chủng Waffen SS, từng làm những câu thơ “Hăy ném lửa cùng reo khủng bố / v́ đó là lời phát thệ trung thành tuyệt đối”. Phía không chính thống, ngược lại, thiếu những gương mặt khí phách và trí thức, như Thomas Mann đă trả lời Docteur Joseph Goebbels: “Ở nơi nào tôi đứng, nơi đó mới thực sự là văn hóa Đức”. Không phải Kurt Egger, cũng không phải Thomas Mann, nên nhà văn Việt Nam trầm ḿnh vào một ḍng văn chương êm đềm, phẳng lặng; mà không ư thức, tuy không nước xoáy, không ghềnh thác, vẫn đủ sức nhận ch́m nhiều thế hệ nhà văn nếu không vùng vẫy.
5/ Có 4 yếu tố giúp thẩm định một truyện ngắn: Giọng văn, khí hậu, cấu trúc-kỹ thuật và tư tưởng. Có giọng văn mà thiếu cấu trúc-kỹ thuật, truyện sẽ dài lê thê, sẽ không cô đọng. Có tư tưởng, có kỹ thuật, có cấu trúc, mà không giọng văn, không khí hậu đặc biệt, truyện tuy chặt chẽ với nội dung hàm xúc sẽ thiếu chất mê hoặc của văn chương. Đạt 2/4 là một truyện ngắn trung b́nh. 3/4 là một truyện ngắn khá. Đủ 4 yếu tố, phải là truyện hay. Hậu hiện đại hay không hậu hiện đại, hiện sinh hay không hiện sinh, huyền ảo hay không huyền ảo, 4 tiêu chuẩn trên vẫn trường kỳ mai phục nguời viết. C̣n truyện ngắn xuất sắc? Điển tích Trung Hoa, mà nhiều nhà văn đă nhắc lại: Giống con chim lạ ở đâu bay đến, ngửa cổ hót chơi, từ đó không c̣n âm thanh nào giống như trước nữa.
Trong lạm phát sáng tác hiện nay, với
thể loại truyện ngắn cực kỳ khó mà nhà
văn Việt luôn sẵn mặt hàng, dường như
yếu tố Giọng văn đang biến mất.
Khi chính giọng văn đem đến khí hậu, chúng ta
hiểu v́ sao truyện ngắn Việt
6/ Gửi bài về trong nước phải thông qua khâu «xin- cho- tŕnh- duyệt- xuất- bản», và bị kiểm duyệt như trường hợp truyện ngắn Ben Hur và Messala mà tôi viết năm 1988, kể chuyện một đôi bạn thân thiết là Ben Hur và Messala sống trong thành Jérusalem, rồi một kẻ đi vượt biên, kẻ ở lại. Nhiều năm sau Messala trở về Huế cảm giác ḿnh bị đối xử xa lạ như một người La Mă thực sự, trong lúc Ben Hur chứng kiến bạn ḿnh đă hóa La Mă, cùng lúc nhận ra thân phận Do Thái của chính ḿnh đă chọn ở lại Jérusalem. Trong truyện, cả hai đầy thói hư tật xấu, cùng tham lam, cùng giả dối, cùng giành giật một người đàn bà, không ai nhịn ai… Truyện Ben Hur và Messala được trong nước in lại trong tập Khi Tan Nắng mà tôi không hay biết, rồi đến năm 2004, nhà phê b́nh Phạm Xuân Nguyên chọn in trong một tổng tập mà tôi cũng không được thông báo, đến khi in ra tất cả thói tật của Ben Hur biến mất, c̣n lại duy nhất đức tính xấu xa của Messala, tên La Mă trở về nhà. Tất cả những xung đột trong - ngoài thành Jérusalem biến mất, không c̣n mâu thuẫn, chỉ c̣n kẻ xấu Việt kiều… Sau kinh nghiệm này, tôi đặt điều kiện không biên tập, không cắt cúp, không thay chữ với tất cả những nhà văn của Hội nhà văn khi họ có nhă ư muốn in truyện của ḿnh, tất nhiên những hội viên Hội nhà văn sau đó thoái thác hay im lặng. Tôi không có khả năng viết truyện dịu dàng, bà cháu hay thạch chè nên đành vậy; đến với các tập san & website bên ngoài, tuy không nhuận bút, tôi yên tâm bài viết của ḿnh sẽ không bị tùng sẻo, nêm nếm, chiên xù.
7/ Quyền thụ hưởng sự tự do tuyệt đối thần thánh trong sáng tác là quyền lực lớn nhất của nhà văn, vượt trên quyền hạn của thiên chúa; v́ trong tác phẩm của ḿnh, nhà văn chính thực là thượng đế. Khi nhà văn Nhật Tiến tuyến bố ông thiếu tự do của ng̣i bút v́ sinh sống ở quận Cam, nơi đông đảo các hội đoàn VN, nhà văn Hoàng Khởi Phong đă trả lời: Tự do của một nhà văn nằm trong chính thái độ sống của nhà văn, anh có muốn cho ḿnh tự do hay không mới là điều quan trọng. Tôi đồng ư với cách nh́n của tác giả Ngửng mặt nh́n trăng sáng. Tuy vậy, hôm nay đang xảy ra hiện tượng: Khối đông nhà văn di dân, sau khi vượt biển đánh đổi cái chết để t́m tự do, đă không muốn hành xử quyền tự do của chính ḿnh, ngay trên những vùng đất mà quyền tự do ngôn luận đuợc hiến pháp bảo vệ. Nhà văn Việt chấp nhận chịu cai quản bằng visa. Tôi cũng ở trong số đông những người viết này, bắt đầu phải suy nghĩ viết ǵ, và viết như thế nào, để sống an toàn, để có thể trở về và chết chôn trên đất nước ḿnh. Tôi không c̣n cảm thấy tự do nữa. Hơn một ṿng phấn tự vạch, một chiếc tḥng lọng. Không ngẫu nhiên mà văn học di dân không thể sản xuất ra Thomas Mann. Một người bạn, vừa làm công việc sáng tác, vừa viết nhận định, cho biết khi phê phán cộng đồng và chính quyền Hoa Kỳ, viết bằng tiếng Việt; ngược lại, những khi đánh giá chính phủ Việt Nam, viết bằng tiếng Mỹ để tránh gặp phiền phức. Thomas Mann, khi đứng bên này đại dương nh́n thẳng vào mắt Goebbels đang trên tột đỉnh vinh quang, đă không viết văn hai chiều kim đồng hồ như vậy. Với Thomas Mann, thời gian là một đường thẳng và không thể khứ hồi. Với nhà văn Việt, thời gian co giăn cao su như ng̣i bút của chính ḿnh. Tôi cố gắng giữ cho bàn phím của ḿnh đừng cao su, với hy vọng ḿnh không hóa cao su trước cả bàn phím.
Câu hỏi đầy tính phán quyết của nhà văn Hoàng Khởi Phong: “Tự do của một nhà văn nằm trong chính thái độ sống của nhà văn, anh có muốn cho ḿnh tự do hay không?” đang làm tôi nhức đầu.
8/ Internet thoả măn ‘‘thú
tính xem cọp’’ của người Việt. Bên cạnh thú tính này, internet đem đến cho
người Việt tất cả, những ǵ mà tổ tiên
không nh́n thấy, cả những ǵ tổ quốc tự
cấm vận. Internet là cuộc cách
mạng kỹ thuật lớn nhất ở cuối
thế kỷ 20, việc dân Việt và nhà văn Việt
tham gia hết ḿnh internet là một dấu hiệu tốt.
Con đường dân chủ hoá đất nước
sẽ qua đường truyền này. C̣n
lại vấn đề bản quyền, tác quyền,
xuất bản? Không internet th́ những quyền này
vẫn bị vi phạm từ lâu. Ưu tiên của nhà văn bây giờ? Ưu
tiên nào khi với một nhà văn di dân, ngành xuất
bản hải ngoại gần như tê liệt, các tập
san văn chương thay nhau sập tiệm, tạp chí
Văn, Văn Học, Gió Văn cách gần một năm
mới ra được một số, tập san Hợp
Lưu gồng ḿnh sống gửi thác về, văn
chương đem xuống tuyền đài… Tất cả
những “đám táng trong gia đ́nh” này, chỉ xác quyết
một điều: Một nền văn học khỏe
mạnh, trước nhất phải là một nền
văn học giấy in khỏe mạnh. T́nh cảnh hôm
nay, cho thấy, văn học di dân Việt
Trần Vũ
Trần Thị NgH.
1/ Định mệnh của bộ lạc Ibo đă được thể hiện bằng tiếng Anh chuẩn, điểm xuyết một ít thổ ngữ qua Things Fall Apart – một trong bộ 4 tác phẩm được viết giữa 1958 và 1964 - của Chenua Achebe, nhà văn Nigeria.
2/ Cuồng lưu chảy mạnh và nhanh, nhưng sẽ có trầm tích.
3/ Văn hóa nghe nh́n nhấn ch́m văn hóa đọc; màn h́nh sáng lên trong khi các trang giấy nhầu đi. Trước những cánh cửa mở, nhiều người vẫn c̣n thập tḥ. Không ít người thập tḥ trước những cánh cửa không chịu mở.
4/ Độc giả.
5/ Là cà-phê phin không đường chảy âm ấm vào cổ họng c̣n để lại đăng đắng ở lưỡi và ngan ngát ở mũi
6/ [- Hmmmmm.... câu hỏi này dở ẹc, không nên trả lời].
7/ Không; nhưng bản thân thường ăn ở hợp vệ sinh nên không thích sự bầy hầy.
8/ Mùi giấy mới trộn mùi mực in, với b́a trước tŕnh bày mỹ thuật và b́a sau có ghi giá bán.
Trần Thị NgH.
Cám ơn các tác giả đă
nhận trả lời phỏng vấn đầu năm.
Hợp Lưu thực
hiện